Co to jest rynek mocy? Jak działa ustawa rynek mocy?

Z początkiem 2021 roku w Polsce zaczął działać rynek mocy, który zapewnia dodatkowe finansowanie wytwórcom energii. Dla przedsiębiorców może oznaczać to wzrost rachunków za prąd, jednak dla gotowych do chwilowego samoograniczenia zużycia prądu mechanizmy mocowe mogą przynieść korzyści.
Kategoria

Rynek mocy

Tematyka

, , , , ,

Data publikacji

16 kwietnia, 2021

Czym jest rynek mocy?

Państwa członkowskie UE mogą stosować tzw. mechanizmy mocowe w przypadku, gdy reforma rynku energii nie jest w stanie rozwiązać problemów stabilności systemu energetycznego. Dzięki tej możliwości największe europejskie gospodarki zdecydowały się na wprowadzenie rynku dwutowarowego, w którym oprócz handlu energią elektryczną, do obrotu wprowadza się również gotowość do jej dostarczenia jako drugi towar.

Do polskiego systemu prawnego tego rodzaju rozwiązanie wprowadzono ustawą o rynku mocy z dnia 8 grudnia 2017 roku. Regulacja uzupełniła system energetyczny o szereg usług systemowych dostępnych zarówno dla wytwórców, jak i odbiorców energii elektrycznej.

Kluczowa dla całego systemu jest usługa obowiązku mocowego, która polega na pozostawaniu w gotowości do dostarczenia elektryczności do systemu przesyłowego oraz zobowiązaniu do zapewnienia dostaw w okresie zagrożenia niedoborem mocy. Certyfikowane jednostki wytwórcze mogą zgłaszać dyspozycyjność do dostarczenia mocy za pośrednictwem aukcji typu holenderskiego przeprowadzanych przez Urząd Regulacji Energetyki (URE). Pierwsze aukcje dotyczące obowiązku mocowego na lata 2021-2023 przeprowadzono w 2018 roku, aukcje dotyczące usług na późniejsze lata są przeprowadzane od 2019 roku corocznie. Co istotne, wytwórcy prądu mają możliwość sprzedaży zdobytych w czasie aukcji obowiązków na rynku wtórnym. Funkcjonowanie mechanizmu mocowego przewidziano do 2047 roku.

Finansowanie rynku mocy ma zapewnić dodatkowa opłata mocowa, ustalana każdego roku przez Prezesa URE. W 2021 roku gospodarstwa domowe będą musiały uwzględnić stałą opłatę w rachunkach za prąd w wysokości 1,87 zł – 10,46 zł miesięcznie, w zależności od poziomu zużycia. Przedsiębiorstwa i pozostałe instytucje będą dopłacały 76,20 zł od każdej megawatogodziny pobranej w godzinach szczytowego zapotrzebowania (7:00 – 22:00).

W jaki sposób ustawa rynek mocy chroni stabilność systemu elektroenergetycznego?

W obliczu transformacji energetycznej tradycyjne moce wytwórcze stają się mniej rentowne, jednak ich utrzymywanie wciąż może być potrzebne do bilansowania mniej stabilnych źródeł odnawialnych. W przeciwnym razie system energetyczny byłby bardziej narażony na blackouty, czyli długotrwałe przerwy w dostawach energii elektrycznej – niezwykle ważnej dla całej gospodarki.

Zgodnie z założeniami ustawy, wprowadzenie usług pozostawania w gotowości do dostarczenia mocy elektrycznej, zapewnia bezpieczeństwo dostaw energii do odbiorców kosztowych. Skorzystać na tym rozwiązaniu mają więc wszyscy uczestnicy rynku energii.

Jakie znaczenie dla przedsiębiorców ma ustawa rynek mocy?

Wprowadzenie wspomnianej opłaty mocowej stawia przedsiębiorców przed wyzwaniem, związanym z minimalizacją jej kosztów. Opłata może być zredukowana poprzez:

  • ograniczenie zużycia energii w godzinach szczytowego zapotrzebowania (np. poprzez wprowadzenie zmiany nocnej);
  • zainstalowanie własnych mocy wytwórczych, które pozwolą ograniczyć pobór energii z sieci (np. panele fotowoltaiczne, agregaty kogeneracyjne);
  • złożenie oświadczenia do Prezesa URE o byciu odbiorcą przemysłowym, skutkujące obniżeniem o 20-85% podstawy do obliczenia opłaty (przepis ten oczekuje na zatwierdzenie przez Komisję Europejską).

Dodatkowo PSE S.A. jako operator polskiego systemu przesyłowego oferuje programy usług związanych z rynkiem mocy. Przedsiębiorstwa mogą otrzymać wynagrodzenie za wzięcie udziału w aktywnym bilansowaniu systemu (ang. Demand Side Response, DSR). Uczestnicy usług DSR zobowiązują się do częściowego przesunięcia lub ograniczenia poboru energii elektrycznej w razie ogłoszenia (z przynajmniej 8-godzinnym wyprzedzeniem i tylko w warunkach zmniejszonych rezerw) przez PSE S.A. okresu zagrożenia. Zależnie od wybranego programu, operator systemu wypłaca przedsiębiorcy środki za rzeczywiste zmniejszenie poboru, bądź też za samą gotowość do takiego ograniczenia. W ten sposób można zyskać nawet do 200 tys. zł rocznie za 1 MW mocy.

Zgłoszenia do DSR odbywają się w ramach aukcji, przeprowadzanych z pięcioletnim wyprzedzeniem. Przedsiębiorstwa niezależnie od ich obszaru działalności mogą natomiast zgłaszać chęć udziału w programie na kolejny rok kalendarzowy za pośrednictwem agregatorów. Agregatorzy mogą zgłaszać uczestników rynku na następny rok do 30 września roku poprzedzającego, co w praktyce oznacza, że chętne firmy powinny poczynić odpowiednie przygotowania przynajmniej kilka tygodni wcześniej.

Z analizy danych za lata 2017-2019 przeprowadzonej przez KPMG na zlecenie Enel X wynika, że czas zmniejszonych rezerw w systemie energetycznym nie przekracza w ciągu roku kilkudziesięciu godzin. Ponadto modernizacja krajowego systemu elektroenergetycznego sprawia, że okres, w którym operator systemu przesyłowego miałby prawo żądać od kontrahentów ograniczeń poboru energii, z każdym rokiem ulega zmniejszeniu.

Poleć artykuł

Powiązane rozwiązania

Rynek mocy - usługi systemowe oraz możliwości finansowania

W związku z uchwaleniem ustawy o rynku mocy do polskiego systemu energetycznego...

Dowiedz się więcej

Zarządzanie zakupami energii

W ciągu ostatnich lat ceny energii elektrycznej na polskim rynku podlegały bardzo...

Dowiedz się więcej